1-2-3-DUCHAMP!

een visuele analyse van Marcel Duchamp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1913-1923

.
1913-1923 :  de onverwacht vrolijke keuzes van de vrije speler

.
1913 – Nieuwjaar in Rouen. Marcel heeft een nieuw spelletje bedacht om samen met Yvonne en Magdeleine te spelen. Geen “déchiqueteer”-spel maar een “erratum”-muziekspel. Ze gaan toevallig gekozen muzieknoten zingen. Iedereen amuseert zich en is blij.


Erratum musical
(1913, Rouen) AS-256
“Erratum” is latijn en betekent volgens de zevendelige Nouveau Larousse Illustré van 1904: “indication d’une faute commise… et la correction à faire”. Corrigeert Marcel hier een begane fout op muzikale wijze? De gezongen tekst zou uit het woordenboek komen en geeft de verklaring van “Imprimer”. Diezelfde Larousse zegt het zo: “Imprimer: marquer par l’effet d’une pression, la figure d’un corps sur un autre corps.” Bedoelt hij een fysieke of een psychologische afdruk die muzikaal goedgemaakt wordt? Dit lijkt een erg therapeutisch spelletje.
as256-
En ligt hier een anagram aan de basis van ERRATUM MUSICAL ?  MARCEL TU AS MURI bijvoorbeeld?
Of moet het  latijn zijn? MARCEL MATURUIS ? Marcel is volwassen geworden?
La Mariée mise a nu par ses célibataires, même : erratum musical
(1913, Rouen?) AS-281 (nooit getoond tijdens zijn leven)
Bij deze soortgelijke muzikale compositie moeten balletjes, met een muzieknoot op, door een trechter in wagonnetjes vallen om zo een toevallige compositie te maken. In de praktijk kan dit nooit lukken omdat de balletjes vast komen te zitten in de trechter. Welk raadsel er ook achter dit spelletje mag zitten, Marcel gebruikt niet het woord trechter, “entonnoir”, maar “vase”. In de Larousse staat “vase de nuit” als een pispot. Waar dus “balletjes” uitdruppelen… om muziek te maken?

1913 – In Parijs werkt Marcel als klerk in de Bibliothèque St-Geneviève, via zijn vriend Picabia. Hij wil stoppen met schilderen, zegt hij en zoekt nieuwe wegen.

1913 – 17 Februari, op de Armory Show te New York, waar de modernste Europese trends getoond worden, maakt ‘Nu descendant un escalier’ grote ophef. De hele tentoonstelling wordt als een schandaal ontvangen door het Amerikaanse publiek, pers, en president. De zes ingezonden werken van Jacques Villon worden toch verkocht. Later ook ‘Nu descendant un escalier’.

1913 – Op 21 februari scheidt Suzanne Desmares, wordt weer een Duchamp en komt in Parijs wonen.


Machine célibataire: 1°en plan et 2° en élévation

(1913 Neuilly) Later opnieuw getekend als:
Bachelor Apparatus: Elevation
(1931-33 Parijs) AS-267
Marcel amuseert zich met erotisch verstopplezier in een zelfbedachte meetkunde. Zullen we meespelen? We hebben een passer nodig. Bekijk goed de cijfers op die lijnen. Plaats je passerpunt op het nummer 1 en trek een stukje circel vanuit nummer 2, plaats dan je passer op het nummer 2 en trek een stuk cirkel vanuit nummer 3, en blijf zo verder werken tot het laatste nummer, de 9. Aanschouw dan: een mansprofiel dat naar billen blaast.
En als je dan onderaan wat lijntjes verbindt, krijg je er nog een erectie bij. (“…en élévation”)
Voilà, diezelfde vieze Marcel van te voren, maar genezen!
  


Combat de boxe

(1913, Neuilly) AS270
(De titel is waarschijnlijk een anagram.)
Links boven dringt zich weer de abstractie van een frontale eikel op zoals we zagen in ‘Moulin à café’ (AS-237). En een vagina kunnen we ook vinden. En met dezelfde lijnen, anders gebruikt: een tussen-benen-blazend-profiel. Kortom: alle gekende ingrediënten, nu met meetlat en passer.
En, er zijn ook letters verstopt. Zoek ze, schrijf ze op en begin te puzzelen. Dit zou eventueel kunnen:
TOTON EXIGE: VENTILE LA CHATTE A SUZANNE.
Is dat vreemde ding in het midden een ventilator? Een blaasbalg? Een dynamo of een transformator…?
    


Roue de Bicyclette

(1913, Parijs) AS 278
(Kennelijk nooit tentoongesteld vóór 1951, bij Sidney Janis Gallery NY.)
Met de analyse van ‘Combat de boxe’ nog in de geest en de ogen, zou ons hier meteen de abstractie van de frontale eikel moeten opvallen. Doe die moeite even. En wanneer we het wiel wegdenken en ons op de as concentreren, dan kijken we… naar een aars. De as van het fietswiel is de eigenlijke aars, de wielvork is de bilspleet die naar de vagina gaat en het krukje is dan de ruimte tussen de dijen.
Het standpunt is hier uiterst belangrijk. Van op een ander standpunt, of het geheel meer gedraaid, ziet deze sculptuur er als een vagina uit, zoals Marcel Duchamp die vroeger verstopt schilderde. Maar in de eerste plaats is dit wiel de door hem zo geliefde meisjesaars, die ons een warme scheet toewaait als we er aan (dr)aaien. Dat vertelde Duchamp ons zelf, maar toen kenden we De Sleutels  nog niet.
 


3 Stoppages-étalon

(1913-14, Parijs) AS-282
Weer een geïllustreerd anagram.
Marcel Duchamp bouwt zijn visueel zoekspel zo op: hij heeft eerst een mooie zin met interessante informatie over zijn seksuele begeerten. Alle letters van die zin gebruikt hij om een anagram te vormen: een onzinnige zin die wat poëtisch klinkt. Die zin wordt dan de titel van een nieuw werk. Dat werk is de illustratie van het anagram. En met dat visueel resultaat wil hij terug uitkomen bij zijn eerste zin, bij zijn pis&scheet-geheimpjes.
Hier heeft hij de titel geïllustreerd door meetlatten te maken die ook naalden zijn en ‘stoppage’-werk kunnen doen. Leuk. Die latten moeten ons nu terug brengen naar zijn stiekeme erotica. We moeten die meetlatten gebruiken. OK, we kopiëren ze om gegolfde lijnen te kunnen trekken. Door ze simpelweg verticaal naast elkaar te herhalen (en soms de lat flippen), teken je de basislijnen van een erectie of, in een andere volgorde, de basislijnen van een vagina. En wellicht is er meer… speel mee met Marcel en je hebt reuzenlol!
          


Pharmacie

(1914, Rouen) AS-283
Anagram?Dit is eigenlijk een doodgewoon zoekplaatje zoals al zijn spotprenten van 1909: vol verstopte vagina’s en erecties en plassende billen en zelfs een mansprofiel tussen vrouwenbenen…
Ofwel is dit echt, zoals hij zegt, een oude prent die hij vond in Rouen, en heeft Marcel Duchamp er heel veel bijgetekend, zonder dat we dat gemerkt hebben. Want wij staarden maar naar die gele en rode kloddertjes verf die de aandacht trokken.
Ofwel heeft Duchamp deze prent vroeger zelf getekend, toen hij in 1905 zijn drukkeropleiding volgde in Rouen?
   


1914 – Wereldoorlog I : Marcels broers en vrienden treden in dienst, hijzelf wordt afgekeurd wegens zwak hart. Suzanne werkt in Parijs als verpleegster in een soldatenhospitaal

1914 – Marcel maakt ‘La Boîte de 1914’, een doosje (op vijf exemplaren) dat fotoreproducties bevat van teksten over ‘La Mariée mise au nu par ses célibataires’.


Avoir l’apprenti dans le soleil

(1914, Rouen) AS-284
Uit ‘La Boîte de 1914’.Duidelijk een anagramtitel. En ook een ‘Roue de bicyclette’?
Draai dit tekeningetje maar eens onderste boven en kijk door de Marcel Duchamp-bril naar het linker wiel, naar de as. En hop, daar is de aars weer. De lijnen van daar naar onder vormen de vagina en de andere lijnen vormen Duchamps profiel dat blaast, waarbij de stip (de pedalen) het oog is. Er zijn nog eikel-lik mogelijkheden. En een letter S en een M die samensmelten?
En ook nog het illusie-extraatje: fietst hij nu bergop, of van ons weg?
  


Broyeuse de chocolat, N°2

(1914, Parijs) AS-291
Bestaat dit voorwerp wel? Is dit een anagram?
Na wat visueel analyseren/puzzelen komen we opnieuw tot de thema’s van Marcel: hoofd tussen gespreide vrouwenbenen, neus aan aars (of vagina?), masturbatie, pijpen? Het wielas = aars-idee is hier ook toegepast, met de spaken als winduitstoot. Er wordt ook tegenwind geblazen met andere spaken.
Bovendien is hier anamorfisme mogelijk wanneer we een spiegelende buis in het midden plaatsten tegen de rand buiten het werk. Bovenaan weerspiegelt het schilderij zich prachtig als een frontaal ejaculerende penis, rechts als een mansprofiel met de neus aan de binnenkant van een dijbeen met verderop de vagina (minder duidelijk), onderaan kijken we in de buisspiegel naar een vagina tussen dijen (zie ‘Sacré Coeur’ AS-35) en de linkerkant toont een koppel billen.
          


Réseaux des Stoppages-étalon
(1914, Parijs) AS-292
Wat zou het anagram zeggen?
Precies zoals bij ‘Machine Célibataire’ (AS-267), volgen we met een passer de nummers, om tot hetzelfde beeld te komen: een profiel met bolle wangen voor een kont. De lijnen die nu met de latten van ’3 Stoppages-étalon’ getrokken werden, is een afleidingstruc. Grappig-ingenieus is wel dat deze lijnen de “windrichting” illustreren: één vanuit het gezicht, één vanuit de billen.
Het schilderij in de achtergrond is niet zomaar een herneming van ‘Jeune homme et jeune fille dans le printemps’. Daar zit meer in…
  


Porte-bouteilles

(1914, Parijs) AS-306
Taalkundig:Fransen noemen dit voorwerp ook een “égouttoir”, Marcel maakt er een “dégouttoir” van.Een andere Franse benaming is “hérisson” (egel), waarmee zij wel eens vagina bedoelen.
Vormelijk: Wanneer we volume en ruimte omdraaien, zoals bij de ‘Sacré coeur’ (AS-35), krijgen we hier weer de tussenruimte tussen gespreide benen. Hier had Duchamp voor het eerst alles wat hij verlangde in één voorwerp zonder er iets aan te moeten doen: een ready-made!
En als bonus kreeg hij er nog een vijftigtal penissen in erectie bij.
Une oeuvre d’art dégouttant.
 


GLISSIERE contenant un MOULIN à eau (en métaux voisins)

(1913-1915, Parijs) AS-327
Absoluut zeker een anagram.
In het oeuvre van Marcel Duchamp zijn veel soorten molens en andere draaiende dingen.
Maar hij zwijgt wel heel hard over de windmolen. Of de ventilator. In zijn verstopte tekeningen zien we hoe het aanblazen van urine, het rimpelen van golfjes urine op tafel met de hulp van huishoudelijke voorwerpen wordt gedaan: met het windvaantje (de “girouette”) of met een ventilator (de eerste elektrische exemplaren). Dit werk gaat dus over de windmolen.
Waarom is dit werk in glas en met scharnieren aan de muur? Omdat we het schaduwbeeld ervan nodig hebben. En dan zien we twee halve rondes of: een paar billen. Tussen die twee billen, mits het juiste standpunt, situeert zich dan zijn fameuze ‘Moulin à eau’, die geen watermolen maar een windmolen is. Een ventilator, die urine wegblaast. En die we dus ook een urinemolen kunnen noemen, of zeg toch maar… een watermolen.
Ah Marcel, le malin des mots!
  
De oorspronkelijke zin die achter het anagram zit, zou dit moeten bevestigen:
MON VENTILATEUR (UN NILI) ATOMISE NOS EAUX UNIS ENCAGE ? of
(A MOI) UN VENTILATEUR NN ATOMISE NOS EAUX UNIS EN GICLES ??? of…????
Allez, les Français, jouez! Jouez avec votre Marcel!


9 Moules Malic

(1914-15, Parijs) AS-328
Opnieuw een anagram aan de basis. Heeft die 9 belang als cijfer? Of als letters N, E, U en F ?
Visueel is het gewoon het zoekspelletje zoals bij ‘Yvonne et Magdeleine déchiquetées’ met ook diezelfde resultaten: een profiel met de neus in een vagina, vinger in (aan?) kutje, gelaat onder billen urine ontvangend, een reuze erectie, het likken aan benen, het gemasturbeerd worden, een eikel wordt gelikt, een giga vagina, het pijpen, een mansprofiel, blazend, voor een aars, blazend. Moeten er misschien 9 pleziertjes zijn?
    


1915 – 15 juni, Marcel Duchamp ontvlucht de oorlog en arriveert in New York. Hij ontmoet er meteen Louise en Walter Arensberg, die zijn mecenassen worden. Via hen leert Marcel de New Yorkse art-scene kennen: o.a. Man Ray en Alfred Stieglitz.

Walter Arensberg , zoon van een rijke metaalindustrieel, is kunstverzamelaar, criticus en dichter. Hij en zijn vrouw, wiens vader fortuin maakte in de textiel,  zijn gespecialiseerd in het ontrafelen van cryptogrammen, anagrammen en acrostichons in de teksten van 16de eeuwse auteurs (Bacon en Shakespeare).

1915 – Later komen nog andere “Puteaux-leden” naar New York: Gleizes, Picabia en Brancusi. Ook de schilder Jean Crotti die in Parijs een buurman en mede-exposant van Duchamp was geweest. En Crotti’s vrouw Yvonne Chastel.


In advance of a broken arm

(1915, New York) AS-332
De tweede ready-made. Met een Franse of Engelse anagram? Deze typisch Amerikaanse sneeuwschop hangt aan een draadje en draait verticaal rond zijn as. Neem foto’s van deze draaibeweging, heel veel foto’s over elkaar met een vaste camera. En je zal een bilspleet zien staan op de print. Een vierdimensioneel kunstwerk! Klaar gemaakt.


1916 – Marcel Duchamp wordt verliefd op de actrice Beatrice Wood. Kort daarop volgt het werk ‘Underwood’. Het is gewoon de hoes van een Underwood-typemachine op een stang gepresenteerd zodat het een rokje lijkt. Dit was voor Duchamp de eenvoudigste manier om onder Wood te kunnen zitten…

1916 – Als reactie op de onzinnigheid van oorlog ontstaat er in Europese artistiek-literaire kringen de Dada-beweging.

1916 – In New York is Marcel Duchamp een van de medestichters van de Society of Independent Artists die jaarlijks een tentoonstelling zou organiseren zonder toelatingscommissie zoals de Parijse Salon des Indépendants. Het werk ‘Fountain’ van R.Mutt werd toch geweigerd.


Fountain

(1917, New York) AS-345
Duchamps beroemdste ready-made, ‘Fountain’ van R.Mutt, visueel analyseren, is inmiddels heel simpel geworden. Het is gewoon alweer Marcels lievelingsvorm: de gespreide mollige meisjesdijen! Zoals bij de ‘Sacré Coeur’ (eigenlijk is dat de allereerste ready-made). Maar bij deze toevallige urinoir klopt werkelijk alles. Er vallen zowaar enkele druppeltjes uit haar kruis.
 
Waarschijnlijk is de titel geen anagram maar er is wel een plezierig spelletje te spelen met R.MUTT. Oppervlakkig gezien, is het een woordspeling met de naam van de fabrikant: MOTT Works. Maar we moeten het ‘Urine en scheten’-spel van Marcel spelen. Wanneer we R.MUTT uitspreken per aparte letter in het Frans, krijgen we meer letters om mee te puzzelen: ER POINT EM U TE TE en dan kunnen we PETE ET URINE TOTEM schrijven.


Porte-chapeaux

(1917, New York) AS-351
We kijken naar dat houten ding aan een touwtje aan het plafond, maar we moeten naar zijn schaduw kijken. En dan zien we (soms) een soort spin. “Goed zo!” zegt Duchamp, “schrijf dat maar op.” Maar het is eigenlijk een aars. En soms ook een vagina… en soms…

1918 – Marcel Duchamp geeft al een paar jaar Franse les aan de drie zussen Stettheimer, uit de New Yorkse upper-class. Hun moeder leidt een epicuristisch leven en er komen veel kunstenaars naar haar salons. De oudste dochter Carrie, dan 49 jaar, heeft een heel groot poppenhuis gemaakt. Verschillende kunstenaars schenken haar een miniatuurversie van één van hun werken, voor het poppenhuis. Marcel maakt een…


Nu descendant un escalier (Dollhouse version)

(1918, New York) AS-359
Erg interessant werkje voor de visuele analyse. Want Marcel Duchamp moet hier erg beknopt zijn.
Alle erotische vondsten van de N°2 (AS-242) zijn hier terug te vinden! En verschillende details zijn beter herkenbaar: de toton, de windvaan, de acrobatie, een spiegel op een stoel, een draaitrap omlaag, een carroussel?, het urinevijvertje,… Marcel verraadt zich hier het meest.
 

1918 – 18 september, Marcel Duchamp arriveert in Buenos Aires. Alweer om te ontsnappen aan dezelfde oorlog want Amerika had jonge mannen te kort. Of heeft er iemand de aars ontdekt in “Hat rack”? Marcel verstopt zich, ver weg! Yvonne Chastel, die van Jean Crotti gescheiden is, reist mee. Marcel wil er twee jaar blijven en zich op het schaakspel concentreren.

1918 – 7 oktober, Cannes, broer Raymond Duchamp-Villon sterft aan een bloedvergiftiging, veroorzaakt door een infectie die hij als vrijwillige ziekenverzorger had opgelopen tijdens de oorlog.

1918 – november: einde van Wereldoorlog I.

1919 – In maart vertrekt Yvonne Chastel naar het bevrijd Parijs. Op 14 april trouwt Suzanne Duchamp met Jean Crotti.

1919 – 22 juni, Marcel vertrekt vanuit Buenos Aires naar Parijs en sluit zich aan bij de Dada-beweging. Kennelijk heeft hij niet alleen geschaakt in Argentinië want hij heeft veel ideeën voor visuele spelletjes.


L.H.O.O.Q.

(1919, Parijs) AS-369
Een spelletje zoals R.MUTT, maar zonder te puzzelen. De letters L-H-O-O-Q dienen gewoon apart uit gesproken te worden in het Frans: EL-ASH-O-O-QU. En dan zit je meteen goed voor ELLE A CHAUD AU CUL. Plezant! Dat vonden ze toen ook: “Oh Marcel, stoute jongen!”
Maar het is verdacht dat Marcel de oplossing van zijn puzzel zomaar weggeeft. De schaakspeler schenkt ons hier een pion opdat wij zouden denken dat we zijn spel door hebben. En dat we winnen. Daar zit iets achter. Het zou misschien beter passen om de letter H te benoemen met “Ah aspiré” want er zijn verschillende soorten H in het Frans. We komen dan tot EL-AH-ASPIRE-O-O-QU. En  ELLE A ASPIRE EAU AU CUL  of  IL A ASPIRE EAU AU CUL  dat is iets wat helemaal in de winkel van Marcel past.
Misschien is dit fout Frans. Maar wanneer het niet in de taal verstopt zit, moeten we het visuele meer onderzoeken. We zetten die bril van Marcel weer op en we bekijken goed de lijnen van La Jaconda tot we vinden wat we graag zien: de vagina, van dichtbij bekeken tussen de dijen, onder een opgetild kleedje… of een vinger in de vagina… een neus aan de vagina… erectie… én masturbatie… Wie had dat gedacht?
En dan nog een leuk visueel detail: de aangetekende snor, die lijkt op een paar billen, en dat baardje lijkt op hoe we het werkwoord “blazen” zouden tekenen. Dus komen we opnieuw uit bij… blazen naar billen.
Eh-oui, elle a chaud au cul.
       


1919 – Op 3 december betaalt Marcel Duchamp zijn tandarts Daniel Tzanck met een zelfontworpen valse cheque. Deze tandarts is kunstverzamelaar en kunstenaars mogen in natura betalen.

1920 – Marcel Duchamp keert terug naar New York met in zijn koffer ’50cc Air de Paris,’ een “ampoule” in zijn geliefde vorm. Van wie zou die lucht afkomstig zijn?

1920 – Het “Grand Verre” zit onder het stof. Marcel besluit het af te maken en werkt er nu verwoed aan.

1920 – Marcel Duchamp sticht met Katherine Dreier en Man Ray de ‘Société Anonyme Inc.’ met als doel representatieve moderne kunst te verzamelen. Gedurende de volgende 20 jaar zal de ‘Société Anonyme Inc’ wel 84 tentoonstellingen organiseren.


Belle Haleine: eau de Voilette

(1921, New York) AS-386, AS-388
Belle Haleine is een product, een mondwater, om een frisse adem te hebben.
Op het flesje van Duchamp staat “Eau de Voilette”. Geen ” Eau de Toilette” zoals bij gangbare parfums, noch “Eau de Violette”. Eau de Voilette… wat kan eau de Voilette zijn voor Marcel, die sinds zijn jeugd graag urine slurpt of inademt? Zit er soms urine in het flesje? Is dit het frisse mondwater voor Marcel?
“Eau de Voilette” kan mogelijk een homofoon woordspel zijn: “ôte voilette”. “Til de sluier op”, als bevel van de toton in een spelletje met Suzanne, vroeger?
De verzonnen naam Rrose Sélavy verbergt hoogstwaarschijnlijk een urineerbevel van de toton (nu met Amerikaans accent): “Arrose c’est l’avis”. Op het parfumetiket plaatst Duchamp enkel de initialen van Rrose Sélavy… RS… Hm, moet je ook maar eens in het Engels zeggen: ”Arse!”
Vormelijk heeft het flesje in zijn verpakking wel iets van een vagina tussen dijen… en omgekeerd een frontale eikel?


1921 – Marcel Duchamp schenkt het flesje ‘Belle Haleine’ aan Yvonne Chastel. Is het een toeval dat de drie eerste letters en de drie laatste van haar naam YVO en TEL het woordje VOYLET kunnen maken?

Why not sneeze, Rose Sélavy?
(1921, New York) AS-391
Omdat er plots maar één R in Rose Sélavy staat moet hier een anagram achter zitten (waarbij slechts één R nodig is). Misschien ZERO SWEETNESS, ONLY HEAVY? , wat visueel geïllustreerd wordt door dit werk. Of het omgekeerd toepassen van de anagramstrategie.
Vormelijk zijn de erotische verlangens van Marcel goed verstopt. Maar kantelen we dit kooitje gewoon op zijn langste zij… dan tonen de middelste, verticale lijnen en de houten stokjes links en rechts een mooie variatie op het steeds terugkerende vagina-tussen-dijen beeld. De rugplaat van de pijlinktvis kan dan, plat of gekanteld, een tong worden of een penis…


WANTED: $2,000 REWARD

(1923, New York) AS-403
Zelfportret als een gezocht crimineel die zich schuilhoudt? Waarom zou dat? De oplossing van het anagram kan zijn: DD NR 0002, WEE WA$ ART. Of “De dato 1902, was urine kunst.” En dat klopt, want Marcel Duchamp liet zijn oeuvre in 1902 beginnen met ‘Jeune fille dormante’ dat zijn urinegenot voor het eerst artistiek verbergt.

1923 – Katherine Dreier koopt het nog niet voltooide “Grand verre” voor 2000 dollar. Was “Wanted: 2000 dollar reward” het prijskaartje? Of is het cynisme van Duchamp omdat Dreyer het geld niet heeft, en in schijven betaalt.


La mariée mise a nu par ses célibataires, même

(1915-23, New York) AS-404
Ook “Grand verre” genoemd. Dit is een heel lastige visuele puzzel. Omdat Duchamp hier het complete gebeuren van zijn jeugd uitlegt, in een nieuwe combinatie van verschillende oude werken, die op zich al verklaringen waren van zijn verborgen pleziertjes. Dit puzzelwerk begon hij eigenlijk in 1912 te Munchen. Het hoorde misschien ook bij die therapie en hij hield er zich nog 10 jaar therapeutisch mee bezig. Zo’n raadsel los je niet snel op.
In het bovendeel zien we links fragmenten uit ‘Mariée’: de erotische spelletjes, de acrobatie. Daar komt een grote bruine wolk uit. Een scheet? Waarin drie witte vlakken zitten: luiers aan een wasdraad of een kelderraam in tegenlicht? Duchamp noemde het “Top inscription”. Een titel dus? Tekst? Door de wolkvorm denken we terug aan de tekst die te vinden was in ‘Among Apple Trees’ (AS-103), en die ook in zo’n bizarre wolkvorm stond: J’AIME SUZANNE. Is dit het opschrift? Tegenover het homofoon spelletje in de titel “La mariée…, m’aime”? De ‘nine shots’ rechts daarvan lijken een onbestaand sterrenbeeld. Is dit een passerspel zonder nummers?
In het benedendeel, de bekende reeks erotische spelletjes van ’9 Moules malic’ (Nine shots?), in combinatie met de watermolen/ventilator. Dan een serie tollende zeven die misschien de tollende ‘Toton’ verbeelden. Daarnaast misschien een abstractie van de windvaan, de “Girouette”, of zou het een carrousel zijn? Of een beetje hypnose? Duchamp noemde het ‘Oculist witness’. Daar naast de ‘Broyeuse de chocolat’, of opnieuw zijn reeks spelletjes. Een combinatie van de zeven en de broyeuse toont een groot aangezicht met geloken ogen aan een vagina (of bilspleet). Etc…
      
Er is mogelijk een verband tussen het verhaal op de glasplaten en het fysieke (mannelijke) lichaam in de ruimte. Als een man er achter staat, komen die ’9 Moules malic’ op de hoogte van zijn kruis. Als hij opkijkt, kijkt hij tussen de vrouwenbenen van ‘Mariée’.
Er zijn vast meer redenen waarom dit werk transparant is.
Het anagram verbergt alleszins “MARCEL SE MASTURBE”.
Met de overige letters kan men, wanneer we bij de interesses van Marcel Duchamp blijven,  “PISSE” maken. Een volledige oplossing zou kunnen zijn:
AIE PISSE, L’AMIE ANIME MARCEL A SE MASTURBER of
MARIE PISSA EN AMIE LIEE, MARCEL SE MASTURBA verwijzend naar Mary Reynolds waarmee hij toen een losse verhouding had? Maar deze titel had Duchamp al bedacht in 1913…
LA MARIEE AIE PISSE, MARCEL ANIME SE MASTURBE …alors?
 
Door met dit “constante kunstwerk” te stoppen, sluit Marcel Duchamp een belangrijke periode van zijn leven af.

.
.
.
MOGELIJK SCENARIO deel 3

de onverwacht vrolijke keuzes van de vrije speler

Eind 1912, Marcel Duchamp is vrij, van zijn incestueus gedrag, en woont in Parijs. Begin 1913, Suzanne Duchamp is vrij, van haar echtelijke band, en komt ook in Parijs wonen. Over hun verhouding in die tijd is niets geweten. Maar in de schilderijen die Suzanne maakt, is ook erotica verstopt (zie analyses in Les Duchamps). En Marcel gaat sowieso door met zijn seksuele verlangens visueel te verstoppen. Het is een principiële levenskeuze geworden, een uitdaging voor zichzelf als kunstenaar.

Marcel amuseert zich kostelijk. Dit is wat hij het liefste doet: met puzzels spelen. Heel rationeel, “als-dan”, anagrammen en visuele spelletjes bedenken. Eerst via mathematische constructies, met onbegrijpelijke tekst er bij als afleiding. Dan via het samenbrengen van gewone dagelijkse dingen, met anders interpreteerbare informatie als uitleg. Altijd over zijn eigen, zeer persoonlijk, intiem verlangen naar urine-en-scheten.
En zo begint Marcel Duchamp in 1913 werkelijk een groot subliem schaakspel met ons. Een schaakspeler hoopt dat zijn tegenstander niet ziet waar hij mee bezig is. Het is de kunst van het verstopt tonen. Niet alleen het netvlies moet kijken maar vooral het verstand. Duchamp verlaat de “retinale” kunst om tot een “mentale” kunst te komen. Door dat visueel denken of eerder denkend kijken, wil hij wil tot een vierdimensionele kunst komen, waarbij tijd een essentiële rol heeft. Het zien door zoeken-en-puzzelen moet een nieuw soort medium in de kunst worden.

Marcel Duchamp kon dit echter niet openlijk promoten want dan moest hij zijn vieze, geheime pretjes en zijn foute verleden verklappen, zichzelf en familie te schande zettend. Dus hij zweeg. In alle stilte verzon hij vrolijke, visuele denkspelletjes, die aangenamer te realiseren waren dan de geschilderde puzzels. Als algemene camouflagetactiek veranderde hij voortdurend van type spel. Of hij veranderde de spelregels. Waarschijnlijk kon Suzanne hem wel volgen; zij had immers ook die bril op.

Wanneer Kasimir Malevitsj in 1913 zijn zwart vierkant toont is dat het meest extreme schilderwerk. Waar Marcel Duchamp dan mee bezig is, gaat het kunstzinnig begrip van die tijd voorbij: een fietswiel op een krukje?! En toch zo vanzelfsprekend, simpel ‘to the point’ door de bril van Marcel. Gewoon een aars en een scheet, en een vagina zelfs, én… een erectie. Een geniale creatie! Maar Marcel zei niets, toonde enkel zijn dun lachje. De Parijse kunsttheoretici, die in deze periode steeds belangrijker werden, wisten hier niet onmiddellijk raad mee. Duchamp vond zowel de positieve als de negatieve commentaar prima. Dat was de beste afleiding. Hij hield er zelfs rekening mee, bij een volgende zet in zijn grote schaakspel.
Om de kunstkenners nog meer het moeras in te sturen. Wat een plezier!
Maar al dat gespeculeer was ook gevaarlijk. Vroeger had hij zich tussen de kubisten kunnen verstoppen. Nu ging alle aandacht naar hem. Zouden de theoretici en critici merken dat de titels anagrammen zijn? Zouden ze visuele obsceniteiten vermoeden? En dan die zus van hem in de buurt. Verstoppen! Hoe en waar verstoppen?
Wereldoorlog I zal hem redden.

Zoals nog andere kunstenaars vlucht Marcel Duchamp naar Amerika. Hij is nu op een gezonde manier van Suzanne gescheiden, én van de Parijse critici. Duchamp besluit er te blijven. Want in dit groot Engelstalig gebied kan hij ongestoord zijn Franstalige woordspelletjes plegen. Hier doet men niet onmiddellijk zoeken naar een dubbele betekenis in het Frans. Hier wordt altijd eerst vertaald naar het Engels en dan wordt er pas gezocht. Vertalen moet je zeker niet doen bij Duchamp. En dat vertalen moedigde Marcel altijd zelf aan, om precies niet ontdekt te worden. Slim gespeeld.

Misschien hadden de Arensbergs hem door. Die woordpuzzelspecialisten hadden misschien een en ander begrepen toen ze op de Armory Show van 1913 naar ‘Nu descendant un escalier’ stonden te kijken. Wanneer Duchamp op 15 juni 1915 in New York arriveert, wordt hij meteen voorgesteld aan de Arensbergs. Misschien heeft Duchamp hen een biecht gedaan, over incest, obsessies, schande en genezing. En hen zijn artistiek voornemen uitgelegd om erotiek te blijven verstoppen. Misschien kwamen de Arensbergs daardoor terecht in het zeer selecte groepje betrokkenen, die hun mond hielden? Misschien werden daardoor de Arensbergs Duchamps mecenas? In ruil voor zijn creaties? Wie weet? Het kwam Marcel goed uit. Hij wil een heel groot glazen werk maken over zijn seksueel verleden, hij heeft al wat schetsen bij. Ja, een opportunist was hij 200%. Dat moet je immers zijn als schaakspeler.

In alle geval was het grote bruisende New York een ideale plek voor Duchamp. Hij was er anoniem, frequenteerde er enkel de rijke kringen en genoot van hun open geest. Verder was hij totaal ongebonden. En wat een kick moet het voor hem geweest zijn, wanneer hij in die grote winkelvitrine dat urinoir zag liggen? Dé perfecte Duchamp, en al klaar gemaakt. Alleen een beetje te “straight” misschien? Zijn seksuele voorkeur onthullend: Schandaal!
Het gebruik van een valse naam, dan geweigerd worden, plus de polemiek hier rond, hebben dat schandaalprobleem totaal afgeleid. Altijd maar leuke strategieën bedenken…
Zo verstopt Marcel Duchamp zich plots in een vrouw. Dat was een grappige afleiding wanneer zijn vunzig ‘parfum-idee’ rijpt. Niemand zag er “urine en scheten” in.

Af en toe vindt Marcel een echt vrouwtje op zijn smalle pad. Die natuurlijk allemaal zwijgen over zijn vreemde verlangens. Waarschijnlijk waren ze niet eens op de hoogte van de schalkse verstopkunsten die er mee verbonden waren. Enkel Suzanne. Suzanne die er niet was. Maar ondanks de afstand blijft ze Marcel nauw aan het hart. En visa versa. Zeker tot haar huwelijk met Jean Crotti in 1919. Daarna gaan ze een gewone familierelatie leiden. Zijn ‘Grand verre’, dat het passionele liefdesverhaal van Marcel en Suzanne vertelt, is intussen wat onder het stof geraakt. Marcel is het beu om iets leuks gaande te houden wat niet meer bestaat en in 1923 beschouwt hij dit werk onvoltooid voltooid.
Hij is 36 jaar en wil nu serieuze spelletjes spelen.

.
.
.
.

.  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .
Ref.
: Gorik Lindemans (© 2012)
1913-1923 :  de onverwacht vrolijke keuzes van de vrije speler
1-2-3-DUCHAMP! een visuele analyse van Marcel Duchamp
eentweedrieduchamp.wordpress.com

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.